Ivoor & CITES Regelgeving

Wat u moet weten over het verhandelen van piano's met ivoren toetsen

Veel piano's en vleugels gebouwd vóór ca. 1970 hebben toetsbeleggen van echt ivoor. Het verhandelen van ivoor valt onder de CITES-regelgeving (Convention on International Trade in Endangered Species). Sinds 19 januari 2022 is voor elke overdracht van ivoor binnen de EU een EU-certificaat vereist. In Nederland wordt dit certificaat afgegeven door RVO, in België door de FOD Volksgezondheid (Dienst CITES). Een deskundigenverklaring dient als onderbouwing bij de aanvraag van dit certificaat.

Wat is CITES?

CITES is een internationaal verdrag dat de handel in bedreigde dier- en plantensoorten reguleert. Olifantivoor valt hier ook onder. In Nederland houdt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) toezicht op de naleving van deze regels. In België is dit de Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu — Dienst CITES.

Voor piano's en vleugels met ivoren toetsbeleggen gelden specifieke uitzonderingen, afhankelijk van het bouwjaar van het instrument. Deze uitzonderingen maken het in veel gevallen mogelijk om het instrument legaal te verhandelen binnen de EU.

De drie perioden

De regelgeving maakt onderscheid op basis van het bouwjaar van het instrument. Er zijn drie categorieën:

✅ Vóór 3 maart 1947 — Antiek

Instrumenten gebouwd vóór deze datum worden beschouwd als antiek. Overdracht is mogelijk mits aantoonbaar is dat het ivoor vóór 1947 op het instrument is aangebracht. U heeft hiervoor een deskundigenverklaring nodig als bewijs, plus een EU-certificaat (NL: RVO €15 / BE: FOD Volksgezondheid).

⚠️ 1947 – 1975 — Pre-conventie

Muziekinstrumenten met ivoor dat aantoonbaar vóór 1975 is verwerkt, vallen onder de pre-conventie uitzondering. Hiervoor is een EU-certificaat vereist (NL: RVO / BE: FOD Volksgezondheid). De deskundigenverklaring dient als onderbouwing bij de aanvraag.

❌ Na 1975 — Niet toegestaan

Instrumenten met ivoor dat ná 1975 is verwerkt, mogen niet verhandeld worden. U kunt de ivoren toetsen laten vervangen door kunststof beleggen, waarna het instrument vrij verhandelbaar is.

Tip: Het bouwjaar van uw piano kunt u opzoeken via het serienummer op onze Bouwjaar Opzoeken pagina.

Wat is een deskundigenverklaring?

Een deskundigenverklaring (ook wel: expert opinion / expert statement) is een officieel document waarin een deskundige verklaart dat:

  • Het instrument fysiek is geïnspecteerd door de deskundige
  • De toetsbeleggen van echt (olifant)ivoor zijn, vastgesteld aan de hand van morfologische kenmerken (Schreger-lijnen, nerfstructuur)
  • Het ivoor onlosmakelijk onderdeel is van het instrument
  • Het instrument aantoonbaar voldoet aan de criteria voor de antiek- of pre-conventie uitzondering

Volgens de bevoegde instanties (NL: RVO / BE: FOD Volksgezondheid) moet een deskundigenverklaring bevatten: een objectbeschrijving, morfologische kenmerken, de periode waarin het object is vervaardigd, foto's met referentienummer, en de gegevens van de deskundige (naam, adres, beroepsvereniging, datum van fysieke inspectie).

Belangrijk: Een deskundigenverklaring is niet hetzelfde als een EU-certificaat. De deskundigenverklaring bewijst de antieke status van het ivoor. Het EU-certificaat (afgegeven door RVO in Nederland of FOD Volksgezondheid in België) geeft u toestemming om het instrument te verkopen of over te dragen. U heeft beide nodig.

EU-certificaat aanvragen

Sinds 19 januari 2022 heeft u altijd een EU-certificaat nodig voor de overdracht van ivoor binnen de EU — ook bij schenking of overname. Kies hieronder uw land voor de juiste procedure.

Het EU-certificaat wordt afgegeven door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en kost €15.

Stappenplan

  1. Deskundigenverklaring genereren — Gebruik de CITES wizard op PianoInfo om de deskundigenverklaring op te stellen met alle vereiste gegevens en foto's.
  2. Aanvragen bij RVO — Ga naar mijn.rvo.nl/cites-documenten en dien een aanvraag in voor een EU-certificaat. Upload de deskundigenverklaring (PDF) als bijlage.
  3. Dossiernummer ontvangen — Na registratie ontvangt u een dossiernummer van RVO waarmee u uw aanvraag kunt volgen.
  4. EU-certificaat ontvangen — RVO beoordeelt uw aanvraag en verstrekt het EU-certificaat. Hiermee mag het instrument worden overgedragen.

Inloggen bij RVO

  • Bedrijven: Inloggen met eHerkenning (minimaal niveau 2+)
  • Particulieren: Inloggen met DigiD

Machtiging (namens een ander)

Handelt u namens een klant of opdrachtgever? Dan kunt u een machtiging aanvragen via mijn.rvo.nl/machtigingen. U kunt ook een schriftelijke machtiging laten ondertekenen door de eigenaar.

Tip: PianoInfo genereert een complete deskundigenverklaring die voldoet aan de RVO-vereisten. U kunt de PDF direct gebruiken bij uw EU-certificaat aanvraag.

Nuttige links

In België wordt het EU-certificaat afgegeven door de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu — Dienst CITES.

Stappenplan

  1. Deskundigenverklaring genereren — Gebruik de CITES wizard op PianoInfo om de deskundigenverklaring (expertiseverslag) op te stellen.
  2. "Achtergrond en beschrijving" invullen — Download en vul het verplichte formulier "Achtergrond en beschrijving" (.docx) in. Vermeld hierin het ivoren deel (toetsbeleg) en het serienummer van de piano. Dit document moet ondertekend worden door de eigenaar.
  3. Online loket CITES — Ga naar het online loket van FOD Volksgezondheid en dien een aanvraag in voor een "Europees certificaat" → kies "Certificaat voor commerciële activiteiten".
  4. Documenten uploaden — Upload de deskundigenverklaring (PDF), het ingevulde formulier "Achtergrond en beschrijving", kleurenfoto's van het instrument (overzicht, klaviatuur, serienummer), en een aankoopbewijs (indien beschikbaar).
  5. Betaling — Betaal via het online winkelmandje (creditcard Visa/MasterCard, Bancontact/Maestro, of overschrijving).
  6. EU-certificaat ontvangen — De Dienst CITES beoordeelt uw aanvraag en verstrekt het EU-certificaat.

Specifiek voor piano's met ivoren toetsbeleg

  • Gebruik CITES-code "KEY" (pianotoets) bij de aanvraag
  • Vermeld het aantal toetsen: doorgaans 52 witte toetsen (88-toetsen klavier)
  • Identificatietype: kies "Geen identificatie" (standaard voor muziekinstrumenten)
  • Vermeld in "Bijkomende informatie" een beschrijving van het instrument met details over het ivoren toetsbeleg
  • Oorsprong: kies "W/O" als het land van herkomst bekend is, of "O/U" als dit onbekend is
  • De deskundige en de eigenaar mogen niet dezelfde persoon zijn

Vereiste bewijsstukken

  • Foto die aantoont dat het om een muziekinstrument (piano) gaat
  • Expertiseverslag / deskundigenverklaring met datering ivoor
  • Ingevuld en ondertekend formulier "Achtergrond en beschrijving" met vermelding van het ivoren deel (toetsbeleg) en serienummer
  • Bewijs van legale verwerving (zie hieronder)
  • Kleurenfoto's van het instrument (overzicht, klaviatuur, serienummer)

Bewijs van legale verwerving

Goldenm de regels van CITES nog niet toen het voorwerp van of met ivoor in uw bezit kwam? U kunt dit aantonen door (een combinatie van) de volgende stukken te gebruiken:

  • Een ontvangstbewijs of rekening
  • Een akte van schenking of erfenisdocumenten, zoals een testament
  • Oude foto's van het ivoren artikel, met een datum, herkenbaar persoon of op de plaats waar het vandaan komt
  • Een oude jachtvergunning of andere documenten die te maken hebben met jacht
  • Verzekeringsdocumenten
  • Brieven of oude openbare documenten, bijvoorbeeld krantenartikelen of andere originele verslagen die de herkomst van de voorwerpen met ivoor bewijzen
  • Een bewijs van een eerder dienstverband op de locatie waar het ivoor vandaan komt, bijvoorbeeld dat u in Afrika heeft gewerkt, of kopieën van paspoortstempels
  • Een getuigenverklaring, attest of ondertekende verklaring van de eigenaar
  • Een bevestiging van een fabrikant of deskundige dat het instrument of voorwerp in een EU-lidstaat is geproduceerd
  • Een geboorteakte, om aan te tonen waar iemand geboren is en dat diegene het voorwerp heeft meegenomen uit het geboorteland (handig als het antieke ivoor een erfstuk is)

Contact Dienst CITES België

  • E-mail: cites@health.fgov.be
  • Telefoon: +32 (0)2 524 97 97 (werkdagen 9.30–12.00 en 14.00–15.30)
  • Adres: Galileelaan 5 bus 2, 1210 Brussel

Nuttige links

Verschil NL/BE: In Nederland logt u in bij RVO via eHerkenning (bedrijven) of DigiD (particulieren). In België verloopt de procedure via het online loket van FOD Volksgezondheid. De vereisten voor de deskundigenverklaring zijn in beide landen vergelijkbaar.

Hoe herkent u echt ivoor?

Niet alle witte toetsen zijn van ivoor. Vanaf de jaren '60 werd ivoor geleidelijk vervangen door kunststof. Enkele herkenningspunten:

Kenmerken van echt ivoor

  • Tweedelige toets: Ivoren toetsen bestaan uit twee delen: een lang voorstuk en een kort kopstuk, met een zichtbare naad (de zogenaamde kopnaad)
  • Nerfstructuur: Onder goed licht zijn subtiele nerven of lijnen zichtbaar in het materiaal (Schreger-lijnen)
  • Kleur: Oud ivoor vergeelt licht en heeft een warme, licht crèmekleurige tint
  • Aanvoelen: Ivoor voelt koeler en natuurlijker aan dan kunststof
  • Slijtage: Ivoor slijt op een karakteristieke manier — de onderkant wordt soms zichtbaar

Kenmerken van kunststof

  • Eén doorlopend stuk zonder kopnaad
  • Glad, uniform oppervlak zonder nerfstructuur
  • Helder wit zonder vergeling
  • Voelt warmer en gladder aan
Twijfelt u? Een ervaren pianostemmer of -restaurateur kan doorgaans snel vaststellen of het om echt ivoor gaat.

Hoeveel ivoor zit er op een piano?

Een standaard piano of vleugel heeft 88 toetsen, waarvan 52 witte toetsen. Elk ivoren toetsbeleg bestaat uit twee plaatjes (voorstuk en kopstuk), wat neerkomt op 104 ivoren plaatjes per instrument.

Bij oudere instrumenten met 85 toetsen zijn er 50 witte toetsen en 100 ivoren plaatjes.

Toetsen Witte toetsen Ivoren plaatjes
88 toetsen (standaard) 52 104
85 toetsen (historisch) 50 100

Veelgestelde vragen

Mag ik een piano met ivoren toetsen verkopen?
Ja, mits het ivoor aantoonbaar van vóór 3 maart 1947 is (antiek) of vóór 1975 (pre-conventie voor muziekinstrumenten). U heeft hiervoor altijd een EU-certificaat nodig, ondersteund door een deskundigenverklaring. In Nederland vraagt u dit aan bij RVO (€15), in België bij de FOD Volksgezondheid.
Heb ik een EU-certificaat nodig?
Ja, sinds 19 januari 2022 is voor elke overdracht van ivoor binnen de EU een EU-certificaat vereist — ook bij schenking. In Nederland vraagt u dit aan bij RVO, in België via het online loket van FOD Volksgezondheid.
Wat is het verschil tussen een deskundigenverklaring en een EU-certificaat?
De deskundigenverklaring bewijst dat het ivoor antiek is (opgesteld door een expert). Het EU-certificaat is de officiële toestemming van de bevoegde instantie (NL: RVO / BE: FOD Volksgezondheid) om het instrument te mogen overdragen. U heeft beide nodig.
Wat kost een deskundigenverklaring via PianoInfo?
Tijdens de beta-periode is de deskundigenverklaring gratis voor geregistreerde pianostemmers, pianotechnici en pianovakhandel met een KvK-nummer (NL) of ondernemingsnummer (BE). U ontvangt direct een professioneel PDF-document.
Wie mag een deskundigenverklaring afgeven?
De verklaring wordt afgegeven door een deskundige (pianotechnicus, restaurateur of dealer) die het instrument fysiek heeft geïnspecteerd en lid is van een beroepsvereniging. RVO eist dat de inspectie persoonlijk plaatsvindt.
Kan ik een verklaring namens een klant indienen?
Ja, u kunt namens een ander een EU-certificaat aanvragen met een machtiging. In Nederland regelt u dit via mijn.rvo.nl/machtigingen of met een ondertekende schriftelijke machtiging. In België kunt u eveneens een machtiging meesturen bij de aanvraag.
Wat kost een EU-certificaat?
Nederland: Het EU-certificaat kost €15 bij RVO. Bedrijven loggen in met eHerkenning (niveau 2+), particulieren met DigiD.
België: De kosten worden berekend via het online winkelmandje van FOD Volksgezondheid. Betaling via creditcard, Bancontact/Maestro of overschrijving.
Wat als mijn piano na 1975 is gebouwd?
Dan is de handel in het ivoor in principe niet toegestaan. U kunt de ivoren toetsen laten vervangen door kunststof beleggen, waarna het instrument vrij verhandelbaar is.

Nuttige links

  • CITES.org — Officiële website van het CITES-verdrag
  • Bouwjaar opzoeken — Zoek het bouwjaar van uw piano op via het serienummer

Land-specifieke links vindt u hierboven bij de procedure voor Nederland of België.

Disclaimer: De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld maar kan niet worden beschouwd als juridisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd de bevoegde instantie (NL: RVO / BE: FOD Volksgezondheid) of een juridisch adviseur. PianoInfo is niet aansprakelijk voor eventuele gevolgen van handelingen op basis van deze informatie.

Verklaring aanvragen?

Start direct met het genereren van een deskundigenverklaring voor uw piano of vleugel, of voor uw klant. Gratis tijdens de beta-periode voor geregistreerde pianostemmers, pianotechnici en pianovakhandel.

Verklaring aanvragen →